"ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ ബോസ് മുകേഷ് അംബാനിയാണോ?"—ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പന്നനായ ഇലോൺ മസ്ക് തന്റെ 'എക്സ്' പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ ഈ ചോദ്യം തൊടുത്തപ്പോൾ കേവലം ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് തർക്കത്തിനപ്പുറം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക വൃത്തങ്ങളിൽ അത് വലിയൊരു പ്രകമ്പനമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. കോൺഗ്രസ് നേതാവും ലോക്‌സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായ രാഹുൽ ഗാന്ധി കൂടി ചർച്ചയിലേക്ക് കടന്നുവന്നതോടെ, സാങ്കേതിക വിപണിയിലെ മത്സരം കേന്ദ്ര സർക്കാരിനെതിരെയുള്ള മൂർച്ചയേറിയ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി മാറി. കോടികൾ മറിയുന്ന ഇന്ത്യൻ ഡിജിറ്റൽ വിപണിയുടെ നിയന്ത്രണം ആരുടെ കൈകളിലാകുമെന്ന ദീർഘകാല തർക്കമാണ് ഇപ്പോൾ പുതിയ തലത്തിലേക്ക് എത്തിനിൽക്കുന്നത്.
സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റ് വിപ്ലവവും സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ ഇന്ത്യയിലെ കാത്തിരിപ്പും
ഭൂമിയിലെ മൊബൈൽ ടവറുകളോ ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിളുകളോ ആശ്രയിക്കാതെ, ലോവർ എർത്ത് ഓർബിറ്റിലെ (LEO) ആയിരക്കണക്കിന് ചെറുകിട ഉപഗ്രഹങ്ങൾ വഴി അതിവേഗ ബ്രോഡ്‌ബാൻഡ് സേവനം ലഭ്യമാക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് മസ്കിന്റെ സ്റ്റാർലിങ്ക്. ആഗോളതലത്തിൽ 160-ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തനാനുമതിയുള്ള ഈ ശൃംഖലയ്ക്ക് ഇന്ത്യയിൽ പ്രവേശിക്കുക എന്നത് വളരെ നിർണ്ണായകമായ ലക്ഷ്യമായിരുന്നു.
2021-ൽ ഇന്ത്യയിൽ പ്രീ-ബുക്കിംഗ് ആരംഭിച്ചെങ്കിലും ഔദ്യോഗിക അനുമതികൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ സർക്കാരിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെ സ്റ്റാർലിങ്കിന് പണം ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് തിരികെ നൽകേണ്ടിവന്നു. പിന്നീട് 2023 ഡിസംബറിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ അവതരിപ്പിച്ച പുതിയ ടെലികോം ബില്ലിൽ, സാറ്റലൈറ്റ് സ്പെക്‌ട്രം ലേലം ചെയ്യാതെ നിശ്ചിത ഫീസ് ഈടാക്കി ‘അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് അലോക്കേഷൻ’ വഴി നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു. ആഗോള മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായ ഈ നീക്കം സ്റ്റാർലിങ്കിനും ആമസോണിന്റെ പ്രോജക്ട് കുയിപ്പറിനും വലിയ ആശ്വാസമായിരുന്നു.
അംബാനിയുടെ പ്രതിരോധവും സ്പെക്‌ട്രം തർക്കവും
എന്നാൽ, റിലയൻസ് ജിയോയും സുനിൽ മിത്തലിന്റെ എയർടെല്ലും ഈ തീരുമാനത്തിനെതിരെ ശക്തമായി രംഗത്തെത്തി. ലേലമില്ലാതെ സ്പെക്‌ട്രം നൽകുന്നത് തുല്യമായ മത്സരരംഗം (level playing field) തകർക്കുമെന്നും ടെലികോം സേവനങ്ങൾക്ക് തുല്യമായ നിബന്ധനകൾ ഏർപ്പെടുത്തണമെന്നും റിലയൻസ് ടെലികോം റെഗുലേറ്ററി അതോറിറ്റിയോട് (TRAI) ആവശ്യപ്പെട്ടു.
ആഗോളതലത്തിൽ ഒരിക്കലും കേട്ടുകേൾവിയില്ലാത്ത ആവശ്യമാണ് റിലയൻസ് ഉന്നയിക്കുന്നതെന്ന് മസ്ക് ഇതിനെ പരിഹസിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ യൂണിയൻ (ITU) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രകാരം സാറ്റലൈറ്റ് സ്പെക്‌ട്രം ഭരണപരമായി വിതരണം ചെയ്യുമെന്ന് കേന്ദ്ര ടെലികോം മന്ത്രി ജ്യോതിരാദിത്യ സിന്ധ്യ ആവർത്തിച്ചെങ്കിലും, റെഗുലേറ്ററി തടസ്സങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നീങ്ങിയില്ല. ഉപഭോക്താക്കളുടെ ഡാറ്റ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ സൂക്ഷിക്കണമെന്ന കർശന വ്യവസ്ഥകളും ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സുരക്ഷാ ക്ലിയറൻസുകളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി വാണിജ്യ ലൈസൻസ് വൈകിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു.
ഇതിനിടയിൽ, എസ്.ഇ.എസ് (SES) സാറ്റലൈറ്റ് ശൃംഖലയുമായി സഹകരിച്ച് സ്വന്തം 'ജിയോ സ്പേസ് ഫൈബർ' അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള പരീക്ഷണങ്ങളും റിലയൻസ് വേഗത്തിലാക്കി. ഭാരതി എയർടെൽ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന യൂട്ടൽസാറ്റ് വൺവെബും വിപണിയിൽ ചുവടുറപ്പിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നുണ്ട്.
എക്സിലെ വാക്പോരും രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ ഇടപെടലും
ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ ഇന്റർനെറ്റ് അപര്യാപ്തതയുണ്ടെന്നും 11,000-ത്തോളം ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും കണക്റ്റിവിറ്റി ഇല്ലെന്നുമുള്ള കണക്കുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാണ് മസ്ക് ആദ്യ പ്രതികരണം നടത്തിയത്:
"ഇന്ത്യൻ ജനതയ്ക്ക് മേലുള്ള തങ്ങളുടെ കുത്തക നിലനിർത്താൻ ചില ഒലിഗാർക്കുകൾ (കുത്തക പ്രഭുക്കൾ) സ്റ്റാർലിങ്കിനെ തടയുകയാണ്. അവർ ആരാണെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ഊഹിക്കാം... ഇത് ഇന്ത്യൻ ജനതയ്ക്കെതിരെയുള്ള കുറ്റകൃത്യമാണ്!"
റിലയൻസിന്റെ ആകാശ് അംബാനി ഈ ആരോപണങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് മറുപടി നൽകാതെ, തങ്ങളുടെ കമ്പനിയും അനുമതികൾക്കായി കാത്തിരിക്കുകയാണെന്ന നയതന്ത്രപരമായ മറുപടി നൽകിയെങ്കിലും മസ്ക് വീണ്ടും ആഞ്ഞടിച്ചു. "165-ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ ലൈസൻസുണ്ട്, ഇന്ത്യയിലെ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കാൻ അഞ്ചു വർഷമായി ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തുകൊണ്ട് അനുമതിയില്ല? അംബാനിയാണോ ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ ബോസ്?" എന്നായിരുന്നു മസ്കിന്റെ ചോദ്യം. ഇതിനുപിന്നാലെയാണ് പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് രാഹുൽ ഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയ ആയുധവുമായി എത്തിയത്: "ഇന്ത്യയിലേക്ക് സ്വാഗതം എലോൺ. 'മറ്റേയാളെ' കൂടി കണ്ടെത്തുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കൂ."
മോദി സർക്കാരിനെതിരെ രാഹുൽ ഗാന്ധി നിരന്തരം ഉന്നയിക്കുന്ന "അംബാനി-അദാനി കൂട്ടുകെട്ട്" ആരോപണങ്ങൾക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ബിസിനസ് പ്രമുഖന്റെ പോസ്റ്റിലൂടെ പരസ്യമായ സാധൂകരണം ലഭിച്ചു എന്നതാണ് ഇതിലെ രാഷ്ട്രീയ മാനം.
ദേശീയ സുരക്ഷയും മസ്കിന്റെ വിപണി സമ്മർദ്ദ തന്ത്രങ്ങളും
മസ്കിന്റെ ആരോപണങ്ങളെ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ശക്തമായി പ്രതിരോധിച്ചു. ടെലികോം സഹമന്ത്രി പെമ്മസാനി ചന്ദ്രശേഖർ വ്യക്തമാക്കിയതനുസരിച്ച്, സ്റ്റാർലിങ്ക്, ജിയോ സാറ്റ്‌കോം, വൺവെബ് എന്നിവയുടെ അപേക്ഷകൾ തുല്യ പരിഗണനയിലാണ്. ദേശീയ സുരക്ഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിശോധനകളിൽ വിട്ടുവീഴ്ച സാധ്യമല്ലെന്നതാണ് സർക്കാരിന്റെ നയം.
സർക്കാർ അനുകൂല കേന്ദ്രങ്ങളും സാങ്കേതിക വിദഗ്ദ്ധരും ഇതിനെ മസ്കിന്റെ പതിവ് 'ഡിജിറ്റൽ ബുള്ളിയിംഗ്' തന്ത്രമായാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. മറ്റ് വിദേശ വിപണികളിലും സർക്കാരുകളെ പൊതുവേദിയിൽ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കി സ്വന്തം ബിസിനസ് ആവശ്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുന്ന ശൈലി മസ്ക് മുൻപും പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്റ്റാർലിങ്ക് പോലുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഡാറ്റാ ഗേറ്റ്‌വേകൾ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യൻ അധികാരപരിധിയിൽ വരണമെന്ന സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡം പാലിക്കാൻ സ്റ്റാർലിങ്ക് തയ്യാറാകണമെന്നതാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രധാന വാദം.
നേട്ടം ആർക്ക്?
ഈ സാങ്കേതിക-രാഷ്ട്രീയ യുദ്ധത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാതൽ വിപണി ആധിപത്യമാണ്. 140 കോടിയിലധികം വരുന്ന ജനസംഖ്യയും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൊബൈൽ ഡാറ്റാ ഉപഭോഗവുമുള്ള ഇന്ത്യയിൽ ആധിപത്യം ഉറപ്പിക്കുന്നത് ആർക്കും വിട്ടുകൊടുക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസരമാണ്.
സാധാരണ ജനങ്ങള്‍ക്ക് ഒരു പ്രതീക്ഷയാണ് സാറ്റ്ലൈറ്റ് ഇന്‍റര്‍നെറ്റ്. ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബറുകളോ മൊബൈൽ ടവറുകളോ നിർമ്മിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ലഡാക്ക്, വടക്കുകിഴക്കൻ മലനിരകൾ, ദ്വീപുകൾ, വിദൂര കാർഷിക ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ തടസ്സമില്ലാത്ത ഹൈ-സ്പീഡ് ഇന്റർനെറ്റ് എത്തിക്കാൻ സാറ്റലൈറ്റ് ഇന്റർനെറ്റിന് മാത്രമേ സാധിക്കൂ.
ഇതിന് എത്ര ചെലവ് എന്ന ഘടകവും ചര്‍ച്ചയാണ്. സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ ടെർമിനൽ ഉപകരണങ്ങളുടെയും പ്രതിമാസ പ്ലാനുകളുടെയും നിരക്ക് സാധാരണക്കാർക്ക് താങ്ങാനാവുന്നതിലും വളരെ കൂടുതലാണ്. എന്നാൽ, ജിയോയുടെ പരമ്പരാഗത ബിസിനസ് മോഡൽ സബ്സിഡിയും കുറഞ്ഞ നിരക്കുകളുമാണ്. സ്റ്റാർലിങ്കിന്റെ പ്രീമിയം സേവനമാണോ, അതോ ജിയോ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ചെലവു കുറഞ്ഞ സാറ്റ്‌കോം സേവനമാണോ കൂടുതൽ പ്രായോഗികമാവുക എന്നതും ചർച്ചാവിഷയമാണ്.
ആകാശത്തുനിന്ന് മസ്ക് ഇന്ത്യയുടെ മുക്കുമൂലകളിലേക്ക് നെറ്റ് എത്തിക്കുമോ, അതോ സ്വദേശി സാന്നിധ്യം ഉറപ്പിച്ച് അംബാനി തങ്ങളുടെ ഡിജിറ്റൽ സാമ്രാജ്യം കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുമോ എന്ന പോരാട്ടം സാങ്കേതിക ലോകത്തിനപ്പുറം ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിലും പൊതുമണ്ഡലങ്ങളിലും ഇനിയും പുതിയ പോർമുഖങ്ങൾ തുറക്കുമെന്നുറപ്പാണ്.